Het Pauperparadijs ‘We geven mensen die niet gehoord werden eindelijk een stem’

LEUSDEN Na daverende successen in Veenhuizen en Theater Carré in Amsterdam, is theaterspektakel Het Pauperparadijs deze zomer te zien in het AFAS Theater Leusden. Het waargebeurde verhaal over armoedige schooiers die te werk werden gesteld in Drenthe spreekt nog steeds tot de verbeelding.

Hoe maak je van arme paupers die begin negentiende eeuw naar Drenthe werden gestuurd om daar ‘heropgevoed’ te worden nou pakkend theater? Laat dat maar aan regisseur en scenarioschrijver Tom de Ket en schrijfster Suzanna Jansen over. Een liefdesverhaal plus een generaal met idealen die botst met een hedendaagse verteller, aangevuld met songs maken een theaterspektakel dat al zomers lang volle zalen trekt. Dit keer is Leusden aan de beurt. Regisseur Tom de Ket is enthousiast: “Via audities hebben we gezocht naar amateurs die mee wilden spelen. Het aantal aanmeldingen was overweldigend, wat een talent zit er in deze regio!”

Een beter bestaan

Suzanna Jansen schreef het boek Het Pauperparadijs in 2008, gebaseerd op haar eigen familiegeschiedenis. Ze ontdekte dat haar overgrootmoeder geboren werd in de voormalige Koloniën van Weldadigheid in Drenthe en ging op zoek. “Er was tweehonderd jaar geleden ontzettend veel armoede in Nederland. Toen stond er een generaal op, Johannes van den Bosch – een hele charismatische, daadkrachtige figuur – die dat probleem wilde aanpakken. Hij stichtte de Koloniën met het idee: we geven armen een beter bestaan.”

Tom: “Maar zoals dat vaak gaat met enthousiasme: na een aantal jaren zakte dat helemaal in elkaar. De Koloniën bleken niet rendabel. Het idee was dat de bewoners zelfvoorzienend zouden zijn, maar dat lukte niet. Ook de aanvoer van armen stokte. Mensen wilden helemaal niet naar Drenthe, dat was in die tijd het einde van de wereld.”

Zwarte keerzijde

Het was voor de makers al snel duidelijk dat er een romance in de voorstelling moest. Dat zijn de betovergrootouders van Suzanna geworden: Cato Braxhoofden en Teunis Gijben. Daarnaast springt de voorstelling regelmatig naar de huidige tijd. Want de goede bedoelingen van generaal Van den Bosch hadden een zwarte keerzijde. Tom: “Het Pauperparadijs is ook weleens de Nederlandse Les Misérables genoemd. In feite willen we met dit verhaal ook zeggen: zo veel verschil tussen toen en nu is er niet. De parallellen liggen voor het oprapen: armoede is nog steeds een moeilijk onderwerp. We zijn nog steeds geneigd om neer te kijken op mensen die het niet zelf redden in het leven.”

Indrukwekkend spektakel
In de geschiedenis is er meestal weinig oog voor onderdrukten. Tom: “Ook daarom vinden wij Het Pauperparadijs belangrijk: we geven een stem aan mensen die nooit gehoord zijn.”

Suzanna: “Het succes heeft me verrast. Ik denk dat ontzettend veel mensen zich voelen aangesproken door dit verhaal. Mensen herkennen het stigma: als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje. Het verhaal maakt indruk.”

Tom: “Het is een herkenbaar verhaal waar ook veel humor in zit. En natuurlijk speelt de muziek, gecomponeerd door Lavalu, een cruciale rol in de beleving. Daarnaast is de vormgeving groots, dat overweldigt ook. Al die lagen bij elkaar maken dat je voelt dat het eigenlijk gaat over onmacht. Het goede willen doen, maar dat lukt niet en dan toch doorgaan.”